17/10/2026 – (AIHanhChinhCong.vn) – Quy định số 224-QĐ/TW ngày 14/10/2026 tạo lập khuôn khổ mới về quyền, giới hạn và trách nhiệm của đảng viên khi tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc mở rộng không gian phát huy nguồn lực hợp pháp, mà còn ở cách phân loại hoạt động, phân nhóm đảng viên và kiểm soát xung đột lợi ích theo vị trí công tác.
Quy định gồm 3 chương, 14 điều, có hiệu lực từ ngày ký và thay thế Quy định số 15-QĐ/TW ngày 28/8/2006 về đảng viên làm kinh tế tư nhân. So với cách tiếp cận trước đây, Quy định 224-QĐ/TW chuyển trọng tâm từ một phạm vi tương đối hẹp là “làm kinh tế tư nhân” sang quản trị đầy đủ hơn đối với hoạt động đầu tư kinh doanh, gắn quyền tài sản với trách nhiệm nêu gương, nghĩa vụ giải trình và kiểm soát xung đột lợi ích.
Bài viết phân tích những nội dung cốt lõi của Quy định 224-QĐ/TW, đồng thời đề xuất cách ứng dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ cơ quan, tổ chức trong khu vực công triển khai quy định minh bạch, nhất quán và đúng thẩm quyền.
Quy định 224-QĐ/TW xác lập quyền đầu tư kinh doanh đi đôi với trách nhiệm kiểm soát xung đột lợi ích.
Từ “đảng viên làm kinh tế tư nhân” đến quản trị hoạt động đầu tư kinh doanh
Quy định 224-QĐ/TW xác định đảng viên có trách nhiệm tiên phong, gương mẫu trong lao động, sản xuất và kinh doanh. Việc tham gia đầu tư kinh doanh không làm thay đổi bản chất giai cấp công nhân của Đảng, nhưng phải tuân thủ pháp luật, những điều đảng viên không được làm và các chuẩn mực đạo đức kinh doanh.
Cách tiếp cận này thể hiện sự thay đổi đáng kể về tư duy quản trị. Hoạt động kinh tế của đảng viên không được nhìn nhận đơn thuần theo hướng “được làm” hay “không được làm”. Thay vào đó, quyền đầu tư được xem xét đồng thời với mức độ tham gia, khả năng chi phối, trách nhiệm quản lý, vị trí công tác và nguy cơ phát sinh xung đột lợi ích.
Quyền sở hữu, quyền tài sản và lợi ích hợp pháp của đảng viên được bảo vệ theo quy định của pháp luật. Cấp ủy, tổ chức đảng không được tự đặt thêm điều kiện hoặc thủ tục làm hạn chế quyền đầu tư kinh doanh hợp pháp ngoài những nội dung được Quy định 224-QĐ/TW và hướng dẫn của Ban Bí thư xác lập.
Đây là nguyên tắc quan trọng đối với công tác tổ chức thực hiện. Nếu mỗi cơ quan tự xây dựng thêm nhiều thủ tục, cách hiểu và biểu mẫu khác nhau, mục tiêu thống nhất quản lý có thể bị suy giảm. Vì vậy, việc số hóa quy trình cần bắt đầu từ một bộ tiêu chí chung, đúng thẩm quyền và có khả năng truy vết quyết định.
Bốn nhóm hoạt động đầu tư kinh doanh cần phân biệt
Điều 4 của Quy định 224-QĐ/TW chia hoạt động đầu tư kinh doanh của đảng viên thành bốn nhóm. Đây là cơ sở quan trọng để xác định trường hợp được làm, phải xin chấp thuận hoặc không được làm.
| Nhóm | Loại hoạt động | Đặc điểm quản trị |
|---|---|---|
| 1 | Hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập | Gồm nghiên cứu, giảng dạy, sáng tạo, hành nghề, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ, tài sản trí tuệ hoặc khai thác tài sản hợp pháp |
| 2 | Đầu tư nhưng không thành lập tổ chức kinh tế, không chi phối, quản lý, điều hành | Người đầu tư không nắm quyền chi phối và không trực tiếp tham gia quản trị hoạt động |
| 3 | Thành lập tổ chức kinh tế hoặc có quyền chi phối nhưng không quản lý, điều hành | Mức độ ảnh hưởng về sở hữu cao hơn nhưng không trực tiếp vận hành |
| 4 | Có tham gia quản lý, điều hành | Mức độ tham gia sâu nhất, kể cả khi có thành lập tổ chức kinh tế hoặc có quyền chi phối |
Việc phân loại không nên chỉ căn cứ vào tên gọi trên giấy tờ. Khái niệm chi phối còn bao gồm khả năng nắm quyền quyết định thông qua sở hữu vốn, quyền biểu quyết, thỏa thuận, ủy quyền hoặc hình thức khác theo pháp luật. Vì vậy, một người không đứng tên chức danh quản lý vẫn có thể thuộc nhóm có quyền chi phối nếu thực tế có khả năng quyết định hoạt động của tổ chức kinh tế.
Đây cũng là điểm cơ quan tham mưu cần lưu ý khi xây dựng hệ thống điện tử. Biểu mẫu không nên chỉ hỏi “có đứng tên doanh nghiệp hay không”, mà phải thu thập thông tin về tỷ lệ vốn, quyền biểu quyết, thỏa thuận ủy quyền, quyền bổ nhiệm và quan hệ lợi ích có liên quan.
Quyền và giới hạn được xác định theo từng nhóm đảng viên
Quy định 224-QĐ/TW không áp dụng một giới hạn giống nhau cho mọi đảng viên. Quyền đầu tư được xác định theo khu vực công tác, chức danh, nhiệm vụ, khả năng chi phối và mức độ rủi ro xung đột lợi ích.
| Nhóm đảng viên | Được làm không cần xin chấp thuận | Trường hợp cần chấp thuận hoặc điều kiện | Giới hạn chính |
|---|---|---|---|
| Ngoài khu vực công | Được thực hiện các hoạt động mà pháp luật không cấm | Phải báo cáo khi phát sinh xung đột lợi ích | Không lợi dụng tư cách đảng viên hoặc nhiệm vụ công để tạo lợi thế bất bình đẳng |
| Cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý | Hoạt động nhóm 1 và nhóm 2 | Không áp dụng đối với nhóm 3 và nhóm 4 | Không được thực hiện nhóm 3, nhóm 4 hoặc duy trì khoản đầu tư có xung đột lợi ích chưa được kiểm soát |
| Cán bộ, công chức khác | Hoạt động nhóm 1 và nhóm 2 | Nhóm 3 phải được chấp thuận nếu không ở vị trí có nguy cơ cao | Không được thực hiện nhóm 4; vị trí nguy cơ cao không được thực hiện nhóm 3 và nhóm 4 |
| Viên chức | Nhóm 1, nhóm 2; có thể thực hiện nhóm 3 nếu không ở vị trí nguy cơ cao | Viên chức không quản lý có thể thực hiện nhóm 4 sau khi được chấp thuận và đáp ứng điều kiện | Viên chức quản lý không đồng thời quản lý, điều hành tổ chức kinh tế, trừ trường hợp được cử theo quy định |
| Quân đội, Công an | Nhóm 1 và nhóm 2 | Nhóm 3 có thể được chấp thuận nếu không ở vị trí nguy cơ cao | Không quản lý, điều hành tổ chức kinh tế trong thời gian công tác, trừ trường hợp được giao nhiệm vụ |
| Người quản lý doanh nghiệp nhà nước, đại diện vốn nhà nước | Nhóm 1, nhóm 2 và một số quyền đối với cổ phần, vốn góp tại doanh nghiệp liên quan | Nhóm 3, nhóm 4 tại tổ chức ngoài khu vực công có thể được chấp thuận nếu không thuộc lĩnh vực có lợi ích liên quan trực tiếp | Không đầu tư vào ngành, lĩnh vực có lợi ích liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp đang quản lý hoặc đại diện vốn |
| Người thôi chức vụ, thôi công tác, nghỉ hưu | Cơ bản thực hiện như đảng viên ngoài khu vực công | Phải tuân thủ hạn chế hậu công vụ | Không thực hiện hoạt động bị hạn chế liên quan đến lĩnh vực, công việc đã phụ trách trong phạm vi và thời hạn pháp luật quy định |
Bảng trên chỉ có ý nghĩa định hướng tra cứu. Khi xem xét một trường hợp cụ thể, cơ quan và đảng viên phải đối chiếu đầy đủ chức danh, vị trí, nhiệm vụ được giao, lĩnh vực đầu tư, mức độ tham gia và hướng dẫn thực hiện của cơ quan có thẩm quyền.
Một đảng viên có thể đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng hoặc đảm nhiệm nhiều chức danh. Khi đó, người này phải tuân thủ giới hạn tương ứng với từng chức danh và nhiệm vụ, không được lựa chọn nhóm có điều kiện thuận lợi hơn để áp dụng.
Điểm mở đáng chú ý đối với đảng viên là viên chức
Đối với viên chức, Quy định 224-QĐ/TW mở ra không gian tương đối rõ cho hoạt động nghiên cứu, giảng dạy, sáng tạo, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ, tài sản trí tuệ. Viên chức cũng được đầu tư theo nhóm không thành lập tổ chức kinh tế, không chi phối, quản lý hoặc điều hành mà không phải xin chấp thuận.
Nếu không giữ chức vụ quản lý và không làm việc tại vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích, viên chức có thể tham gia quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Quy định còn đặt ra khả năng viên chức không giữ chức vụ quản lý được tạm thời rời vị trí công tác trong một thời hạn nhất định để thành lập, chi phối hoặc điều hành tổ chức kinh tế.
Tuy nhiên, đây không phải là quyền được áp dụng tự động. Đối tượng, điều kiện, thời hạn, quyền, nghĩa vụ, chế độ, quan hệ công tác và thủ tục tiếp nhận trở lại phải do cấp có thẩm quyền quyết định theo hướng dẫn của Ban Bí thư. Trước khi có hướng dẫn đầy đủ, cơ quan không nên tự suy diễn thời hạn hoặc tự xây dựng một cơ chế vượt quá thẩm quyền.
Đối với các trường đại học, viện nghiên cứu và đơn vị sự nghiệp công lập, nội dung này có ý nghĩa đặc biệt đối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Một quy trình được thiết kế tốt có thể vừa khuyến khích thương mại hóa kết quả nghiên cứu, vừa tách bạch tài sản công, dữ liệu công, thời gian công vụ và quyền sở hữu trí tuệ của cơ quan với lợi ích kinh doanh cá nhân.
Xung đột lợi ích là trọng tâm của cơ chế kiểm soát
Quy định xác định xung đột lợi ích là tình huống trong đó lợi ích của đảng viên hoặc người có liên quan tác động, hoặc có khả năng tác động không đúng, đến việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ và quyền hạn của đảng viên. Việc đánh giá phải dựa trên mối liên hệ cụ thể giữa lợi ích kinh tế với công việc công, không chỉ dựa vào người đứng tên tài sản.
Khái niệm người có liên quan trong quy định có phạm vi rộng, bao gồm người thân thích và tổ chức, cá nhân khác có quan hệ lợi ích với đảng viên theo pháp luật. Do đó, việc chuyển tài sản hoặc phần vốn sang cho một chủ thể khác đứng tên không đương nhiên loại bỏ xung đột lợi ích nếu đảng viên vẫn là người thực tế thụ hưởng hoặc có khả năng chi phối.
Khi phát sinh xung đột lợi ích hoặc khi được cơ quan có thẩm quyền yêu cầu, đảng viên phải kịp thời báo cáo. Người có xung đột lợi ích chưa được kiểm soát không được tham gia xử lý công việc liên quan, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền cho phép.
Cách tiếp cận này tương đồng với nguyên tắc quản trị liêm chính dựa trên rủi ro: không chỉ xử lý hành vi vi phạm sau khi xảy ra, mà phải nhận diện tình huống có thể làm suy giảm tính khách quan, đưa ra biện pháp kiểm soát và theo dõi việc chấp hành. OECD cũng nhấn mạnh rằng quản trị xung đột lợi ích cần được đặt trong một hệ thống liêm chính tổng thể, thay vì xử lý bằng các biện pháp rời rạc.
Quyền đầu tư kinh doanh chỉ bền vững khi được đặt trong một cơ chế minh bạch, có khả năng giải trình và ngăn lợi ích tư tác động không đúng đến quyết định công.
Khu vực công phải tách bạch nguồn lực công và lợi ích tư
Đảng viên trong khu vực công không được sử dụng trái quy định tài sản nhà nước, thông tin, dữ liệu, nhân lực, kết quả nghiên cứu và các nguồn lực công khác để phục vụ hoạt động kinh doanh của bản thân, người có liên quan hoặc nhóm lợi ích. Đồng thời, họ không được đầu tư vào tổ chức kinh tế hoặc lĩnh vực mà mình trực tiếp quyết định, quản lý.
Trong môi trường số, “nguồn lực công” không chỉ là trụ sở, phương tiện hoặc ngân sách. Dữ liệu hành chính, dữ liệu chuyên ngành, tài khoản phần mềm, năng lực tính toán, tập dữ liệu huấn luyện AI, kết quả phân tích nội bộ và quyền truy cập hệ thống đều có thể tạo lợi thế kinh tế đáng kể.
Ví dụ, một viên chức có quyền tiếp cận dữ liệu chưa công khai về quy hoạch, mua sắm, cấp phép, kết quả nghiên cứu hoặc nhu cầu sử dụng dịch vụ công không được khai thác dữ liệu đó để định hướng hoạt động của doanh nghiệp do mình hoặc người liên quan đầu tư. Ngay cả khi dữ liệu không bị sao chép ra ngoài, việc sử dụng hiểu biết có được từ vị trí công để tạo lợi thế riêng vẫn cần được xem xét dưới góc độ xung đột lợi ích và bảo vệ bí mật công tác.
Cơ quan công vì vậy cần xác lập chính sách phân quyền, nhật ký truy cập, mục đích sử dụng dữ liệu và cơ chế rà soát bất thường. Đây là phần việc mà nền tảng quản trị dữ liệu và AI có thể hỗ trợ, nhưng quyết định cuối cùng phải do người có thẩm quyền thực hiện.
Quy trình sáu bước để cơ quan triển khai thống nhất
Quy định 224-QĐ/TW có hiệu lực từ ngày ký, nhưng Ban Bí thư còn ban hành hướng dẫn thực hiện thống nhất trong toàn Đảng. Vì vậy, các cơ quan nên chuẩn bị hệ thống quản trị ngay từ đầu, đồng thời tránh tự bổ sung điều kiện ngoài thẩm quyền.
Một quy trình nội bộ có thể được tổ chức theo sáu bước:
- Xác định đúng nhóm đối tượng: Ghi nhận chức danh, vị trí, nhiệm vụ công, đơn vị công tác và các chức danh kiêm nhiệm.
- Phân loại hoạt động đầu tư: Xác định hoạt động thuộc nhóm 1, 2, 3 hay 4 theo Điều 4.
- Đánh giá vị trí có nguy cơ cao: Đối chiếu quyền quyết định, quyền tham mưu, khả năng tiếp cận thông tin chưa công khai và lĩnh vực đầu tư.
- Sàng lọc xung đột lợi ích: Xem xét lợi ích trực tiếp, gián tiếp, người thực tế thụ hưởng, người có liên quan và khả năng chi phối.
- Xác định thẩm quyền và biện pháp: Kết luận trường hợp được làm, cần xin chấp thuận, phải áp dụng biện pháp kiểm soát hoặc không được làm.
- Theo dõi sau quyết định: Ghi nhận thay đổi về vốn, vai trò quản lý, lĩnh vực kinh doanh, vị trí công tác và tình trạng thực hiện biện pháp kiểm soát.
Quy trình này phải có thời điểm tiếp nhận, người xử lý, căn cứ áp dụng, phiên bản hồ sơ và lịch sử quyết định. Nếu chỉ lưu hồ sơ giấy hoặc bảng tính phân tán, cơ quan sẽ gặp khó khăn khi một đảng viên thay đổi chức danh, doanh nghiệp mở rộng ngành nghề hoặc phát sinh quan hệ lợi ích mới.
Trong giai đoạn chưa có đầy đủ hướng dẫn chi tiết, cơ quan nên đánh dấu rõ nội dung nào đã được Quy định 224-QĐ/TW xác lập và nội dung nào còn chờ hướng dẫn. Cách làm này giúp tránh biến công cụ nghiệp vụ thành nguồn tạo ra thủ tục mới.
Quy trình số hóa cần bảo đảm đúng đối tượng, đúng thẩm quyền và có khả năng truy vết quyết định.
AI có thể hỗ trợ nhưng không thay thế thẩm quyền quyết định
AI có thể giúp cơ quan đọc hồ sơ, trích xuất dữ liệu, phát hiện thông tin thiếu, đối chiếu nhóm hoạt động và cảnh báo dấu hiệu xung đột lợi ích. Chẳng hạn, hệ thống có thể phát hiện ngành nghề của tổ chức kinh tế trùng với lĩnh vực mà đảng viên đang tham mưu, cấp phép, kiểm tra hoặc quản lý.
AI cũng có thể xây dựng biểu đồ quan hệ giữa cá nhân, tổ chức kinh tế, phần vốn, người liên quan và hồ sơ công vụ. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, công cụ phân tích có thể ưu tiên những hồ sơ có mức độ rủi ro cao để cán bộ có thẩm quyền xem xét sâu hơn. OECD ghi nhận AI có thể hỗ trợ phát hiện bất thường và tăng cường liêm chính công, nhưng việc triển khai phải đi kèm cơ chế quản trị, chất lượng dữ liệu, khả năng giải thích và kiểm soát rủi ro.
Tuy nhiên, AI không nên tự đưa ra kết luận một đảng viên “được phép” hay “vi phạm”. Kết luận còn phụ thuộc vào bối cảnh, thẩm quyền quản lý cán bộ, hướng dẫn áp dụng và chứng cứ thực tế. Một hệ thống tốt phải thể hiện rõ AI chỉ tạo cảnh báo hoặc khuyến nghị, còn người có thẩm quyền chịu trách nhiệm kiểm tra và quyết định.
Dữ liệu về đảng viên, đầu tư, tài sản, người thân thích và quan hệ lợi ích có mức độ nhạy cảm cao. Cơ quan cần kiểm soát chặt mục đích xử lý, phạm vi truy cập, thời hạn lưu trữ và lịch sử khai thác. Không nên đưa hồ sơ thật lên các công cụ AI công cộng nếu chưa có cơ chế bảo vệ dữ liệu phù hợp.
Bộ hồ sơ số nên chứa những thông tin nào?
Muốn kiểm soát xung đột lợi ích hiệu quả, hệ thống không thể chỉ lưu văn bản đề nghị và quyết định chấp thuận. Hồ sơ số cần phản ánh được bản chất của hoạt động đầu tư và mối liên hệ với nhiệm vụ công.
Nhóm dữ liệu tối thiểu nên bao gồm:
- Thông tin về chức danh, vị trí việc làm, nhiệm vụ và phạm vi thẩm quyền;
- Hình thức đầu tư, tỷ lệ sở hữu, quyền biểu quyết và thỏa thuận chi phối;
- Vai trò thành lập, quản lý, điều hành hoặc đại diện;
- Ngành, nghề, địa bàn và đối tác có liên quan;
- Người có liên quan và chủ thể thực tế thụ hưởng lợi ích;
- Mối liên hệ giữa hoạt động kinh doanh với công việc, dữ liệu và nguồn lực công;
- Biện pháp kiểm soát, thời hạn áp dụng và trách nhiệm giám sát;
- Lịch sử thay đổi thông tin và kết quả rà soát định kỳ.
Sau danh mục dữ liệu là bài toán chuẩn hóa. Cùng một loại chức danh hoặc ngành nghề phải được mã hóa thống nhất để hệ thống có thể đối chiếu. Nếu dữ liệu nhập tự do, viết tắt tùy ý hoặc thiếu mã định danh, công cụ AI khó phát hiện mối liên hệ và dễ tạo cảnh báo sai.
AIHanhChinhCong.vn có thể đồng hành cùng cơ quan, đơn vị trong việc phân tích nghiệp vụ, chuẩn hóa biểu mẫu, thiết kế quy trình số và xây dựng trợ lý AI hỗ trợ tra cứu quy định. Mục tiêu không phải tự động hóa bằng mọi giá, mà là giúp cán bộ xử lý hồ sơ nhất quán hơn, giảm bỏ sót rủi ro và giữ nguyên nguyên tắc con người chịu trách nhiệm đối với quyết định công.
Những sai sót cần tránh khi áp dụng Quy định 224-QĐ/TW
Sai sót đầu tiên là đồng nhất việc góp vốn với quyền trực tiếp quản lý, điều hành. Quy định đã phân chia hoạt động theo mức độ tham gia và khả năng chi phối. Vì vậy, cùng là đầu tư vốn nhưng quyền và giới hạn có thể khác nhau đáng kể.
Sai sót thứ hai là chỉ kiểm tra người đứng tên. Việc nhận diện xung đột lợi ích phải xem xét cả lợi ích gián tiếp, lợi ích thực tế được thụ hưởng, thỏa thuận chi phối và người có liên quan.
Sai sót thứ ba là chấp thuận đầu tư nhưng không theo dõi sau quyết định. Một hồ sơ phù hợp tại thời điểm ban đầu có thể phát sinh xung đột khi đảng viên chuyển vị trí công tác, tổ chức kinh tế đổi ngành nghề hoặc người đầu tư bắt đầu tham gia điều hành.
Sai sót thứ tư là coi kết quả do AI tạo ra như một quyết định hành chính hoặc kết luận kiểm tra. AI có thể bỏ sót bối cảnh, dùng dữ liệu không đầy đủ hoặc tạo cảnh báo sai. Mọi kết quả phải được kiểm tra bởi người có chuyên môn và người có thẩm quyền.
Sai sót cuối cùng là tùy ý đặt thêm giấy phép nội bộ, điều kiện hoặc thành phần hồ sơ. Quy định nêu rõ tổ chức đảng không được đặt thêm điều kiện, thủ tục hạn chế quyền đầu tư kinh doanh hợp pháp ngoài khuôn khổ được xác lập và hướng dẫn của Ban Bí thư.
Quy định 224-QĐ/TW mở rộng và làm rõ không gian tham gia đầu tư kinh doanh của đảng viên, nhưng quyền đó luôn gắn với chức danh, vị trí công tác, mức độ tham gia và nghĩa vụ kiểm soát xung đột lợi ích. Điểm cốt lõi không phải là khuyến khích đầu tư bằng mọi giá, cũng không phải đặt thêm rào cản hành chính, mà là bảo đảm lợi ích tư không tác động không đúng đến quyền lực công.
Đối với các cơ quan trong khu vực công, nhiệm vụ tiếp theo là chuyển quy định thành quy trình dễ hiểu, đúng thẩm quyền và có khả năng kiểm tra. Dữ liệu và AI có thể giúp sàng lọc hồ sơ, nhận diện mối liên hệ và hỗ trợ giám sát, nhưng không thay thế trách nhiệm đánh giá của tổ chức và người có thẩm quyền.
Việc triển khai thành công sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: phân loại đúng hoạt động, quản trị tốt xung đột lợi ích và duy trì hồ sơ có thể truy vết. Đây cũng là nền tảng để vừa phát huy nguồn lực đổi mới sáng tạo, vừa bảo vệ tính liêm chính và niềm tin đối với khu vực công.
