04/11/2025 (AIHanhChinhCong.vn) – Thay vì chạy theo cuộc đua công nghệ toàn cầu một cách bị động, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để tự chủ và bứt phá bằng một con đường chiến lược: phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) dựa trên nền tảng công nghệ mở. Đây không còn là một lựa chọn, mà là con đường tất yếu để bảo vệ chủ quyền số quốc gia và khơi dậy tiềm năng đổi mới sáng tạo trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là khu vực hành chính công.
Công nghệ mở: Chìa khóa vàng để làm chủ tương lai AI của Việt Nam
Trong thông điệp được nhấn mạnh tại Diễn đàn Công nghệ Mở năm 2025 diễn ra vào chiều ngày 3/11, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Nguyễn Mạnh Hùng đã khẳng định công nghệ số đang chuyển mình từ vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành hạ tầng thiết yếu của mọi mặt đời sống xã hội. Tương tự như điện hay internet, công nghệ số phải trở nên phổ cập, giá cả phải chăng và là tài sản chung của toàn xã hội. Để hiện thực hóa mục tiêu này, phát triển công nghệ mở chính là con đường duy nhất.
Công nghệ mở không chỉ gói gọn trong khái niệm “mã nguồn mở” mà là một hệ sinh thái toàn diện bao gồm kiến trúc mở, các chuẩn mực mở và một văn hóa sẵn sàng chia sẻ, nơi tri thức được cộng đồng liên tục bồi đắp và phát triển. Trong bối cảnh thế giới đang thực hiện “cuộc di chuyển vĩ đại” từ thế giới thực sang không gian số, niềm tin số trở thành yếu tố sống còn. Niềm tin này không thể được xây dựng trên những hệ thống công nghệ đóng, những “hộp đen” mà quốc gia sử dụng nhưng không thể kiểm chứng hay kiểm soát. Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đã nhấn mạnh một cách dứt khoát: “Công nghệ mở là điều kiện để làm chủ công nghệ. Chỉ khi tự chủ về công nghệ, quốc gia mới gìn giữ được chủ quyền số của mình”.
Sự sáng tạo bền vững không thể chỉ đến từ một vài tập đoàn công nghệ khổng lồ, mà phải được nuôi dưỡng từ sự đóng góp của hàng triệu cá nhân trong cộng đồng. Không một doanh nghiệp nào, dù có quy mô toàn cầu, có thể một mình giải quyết mọi bài toán đặc thù của từng ngành, từng địa phương hay từng cơ quan hành chính. Với nền tảng công nghệ mở, Việt Nam có thể đứng trên vai của tri thức nhân loại để sáng tạo ra những giải pháp phù hợp nhất với bối cảnh, văn hóa và dữ liệu của chính mình.
Xây dựng hệ sinh thái AI mở: Ba trụ cột chiến lược cho nền tảng tự chủ quốc gia
AI ngày nay đã vượt qua vai trò của một công cụ đơn thuần để trở thành hạ tầng trí tuệ quốc gia. Quốc gia nào không làm chủ được AI sẽ đối mặt với nguy cơ đánh mất năng lực tự quyết trong việc vận hành nền kinh tế và xã hội. Theo báo cáo của Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số Quốc gia Hồ Đức Thắng, để phát triển một hệ sinh thái AI mở mạnh mẽ tại Việt Nam, cần tập trung vào ba trụ cột cốt lõi:
-
Hạ tầng tính toán hiệu năng cao: Việt Nam phải xây dựng các trung tâm dữ liệu lớn đặt trong nước, đảm bảo năng lực huấn luyện các mô hình AI quy mô lớn một cách hoàn toàn độc lập và tự chủ, không phụ thuộc vào các máy chủ nước ngoài.
-
Dữ liệu mở được chuẩn hóa: Dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu tiếng Việt và dữ liệu chuyên ngành của các lĩnh vực như y tế, giao thông, tài chính, là nguồn tài nguyên chiến lược. Việc xây dựng và chuẩn hóa các bộ dữ liệu này cần được bảo vệ và khai thác một cách có kiểm soát.
-
Cộng đồng AI mở vững mạnh: Cần tạo ra một môi trường hợp tác chặt chẽ, nơi các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà quản lý có thể cùng nhau đóng góp tri thức, chia sẻ các mô hình AI. Chính sự chia sẻ này sẽ tạo nên một hệ sinh thái AI “Made in Vietnam” phát triển bền vững. Ông Thắng khẳng định: “Hệ sinh thái AI mở chỉ thành công khi tri thức được chia sẻ và phát triển liên tục. Mỗi đóng góp, dù nhỏ, đều trở thành tài sản chung của quốc gia”.
Mô hình liên kết bốn trụ cột: Nền tảng phát triển AI mở và tự chủ công nghệ quốc gia
Thúc đẩy liên minh bốn nhà và vai trò của các đơn vị hành chính công
Để hệ sinh thái AI mở thực sự đi vào cuộc sống, việc xây dựng một liên minh vững chắc giữa bốn trụ cột là yêu cầu cấp thiết: Nhà nước kiến tạo chính sách và đầu tư hạ tầng; doanh nghiệp dẫn dắt về công nghệ; các viện-trường tập trung vào đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu; và cộng đồng cùng nhau đóng góp tri thức mở.
Đứng từ góc độ cộng đồng, PGS.TS Ngô Hồng Sơn, Chủ tịch Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam (VFOSSA), đề xuất áp dụng mô hình “Public Money – Public Code”. Theo đó, bất kỳ phần mềm nào được phát triển bằng ngân sách nhà nước đều cần được công bố dưới dạng mã nguồn mở. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí công, tránh lãng phí khi các đơn vị khác phải phát triển lại, mà còn tạo ra một kho tri thức chung để cộng đồng cùng kiểm tra, giám sát và phát triển tiếp.
Trong bối cảnh này, các cơ quan hành chính công đóng một vai trò tiên phong. Việc ứng dụng AI không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình, nâng cao hiệu suất và phục vụ người dân tốt hơn, mà còn là hành động cụ thể hóa chiến lược xây dựng chủ quyền số quốc gia. Tuy nhiên, để thực hiện thành công, các đơn vị cần vượt qua những thách thức về nhận thức, kỹ năng và thiếu hụt giải pháp chuyên biệt.
Đây chính là lúc các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp như AIHanhChinhCong.vn phát huy vai trò cầu nối. Với kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực hành chính công, AIHanhChinhCong.vn không chỉ cung cấp các dịch vụ tư vấn chiến lược chuyển đổi số mà còn tổ chức các chương trình đào tạo thực tiễn, giúp cán bộ, công chức xây dựng tư duy sử dụng AI hiệu quả. Các giải pháp như xây dựng Trợ lý AI cá nhân hóa theo từng vị trí công việc hay tự động hóa các quy trình nghiệp vụ phức tạp sẽ giúp các cơ quan nhà nước khai thác tối đa sức mạnh của công nghệ mở, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chung của quốc gia một cách chuyên nghiệp và bền vững.
Định hình tương lai: AI chủ quyền từ dữ liệu Việt Nam
Một trong những định hướng trung tâm được nhấn mạnh là “Sovereign AI” (AI chủ quyền). Khi toàn bộ dữ liệu và quá trình huấn luyện các mô hình AI được xử lý hoàn toàn trong biên giới số của quốc gia, Việt Nam mới có thể đảm bảo an toàn tuyệt đối cho dữ liệu công dân và chủ động triển khai các ứng dụng AI trên diện rộng trong các lĩnh vực trọng yếu như hành chính công, y tế, giáo thông hay tài chính.
Hơn 90% dữ liệu phục vụ cho AI hiện nay là dữ liệu phi cấu trúc. Do đó, Việt Nam cần khẩn trương phát triển các hệ thống lưu trữ và xử lý dữ liệu linh hoạt, tối ưu chi phí đảm bảo nguồn tài nguyên bản địa được sử dụng đúng mục đích. Như một chuyên gia đã khẳng định: “Muốn AI Việt Nam thông minh theo cách của người Việt Nam, nó phải học từ dữ liệu Việt Nam”.
Bằng cách đi theo con đường công nghệ mở, xây dựng liên minh bốn nhà vững chắc và đặt trọng tâm vào AI chủ quyền, Việt Nam không chỉ đang giải quyết các bài toán của hiện tại mà còn đang đặt một nền móng vững chãi cho một tương lai số tự chủ, đổi mới và thịnh vượng.
TS. Nguyễn Trung Hòa
(Nguồn: Phương Nga – Kinh tế & Đô thị)
