01/07/2026 – (AIHanhChinhCong.vn) – Từ tháng 7/2026, nhiều chính sách mới liên quan đến tiền lương, quản lý viên chức, vị trí việc làm, hồ sơ điện tử và chuyển đổi số chính thức có hiệu lực. Đằng sau những thay đổi về chế độ, quyền lợi và phương thức quản lý là một thông điệp rất rõ: công chức, viên chức khối hành chính công không thể tiếp tục xem năng lực công nghệ là kỹ năng phụ trợ. Trong mô hình quản trị công mới, năng lực số, năng lực dữ liệu và khả năng ứng dụng AI đang dần trở thành một phần của năng lực nghề nghiệp.
Bài viết “Chính sách nổi bật có hiệu lực từ tháng 7” trên VnExpress gợi mở một loạt thay đổi đáng chú ý, trong đó có quy định mới về quản lý viên chức. Khi đối chiếu với Luật Viên chức 2025 và các xu hướng quốc tế về AI trong khu vực công, có thể thấy đây không chỉ là câu chuyện về quản lý nhân sự. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình hành chính dựa nhiều vào quy trình, hồ sơ giấy và thâm niên sang mô hình quản trị theo vị trí việc làm, khung năng lực, dữ liệu và kết quả phục vụ người dân.
Chính sách mới không chỉ tăng quyền lợi, mà còn nâng chuẩn năng lực công vụ
Tăng lương cơ sở, điều chỉnh lương hưu, mở rộng một số chế độ an sinh là những nội dung dễ được chú ý trước tiên. Tuy nhiên, với đội ngũ công chức, viên chức, điểm cần nhìn sâu hơn là sự thay đổi trong phương thức quản lý con người trong khu vực công. Khi viên chức được quản lý theo vị trí việc làm, mỗi vị trí không còn chỉ được hiểu bằng tên gọi chức danh, mà phải được mô tả bằng nhiệm vụ, sản phẩm đầu ra, tiêu chuẩn năng lực và mức độ đóng góp.
Điều này tạo ra một thay đổi rất căn bản. Trước đây, một số công việc hành chính có thể vận hành chủ yếu dựa trên kinh nghiệm, thói quen xử lý hồ sơ và khả năng tuân thủ quy trình. Nhưng khi hoạt động công vụ được số hóa, hồ sơ được quản lý điện tử, dữ liệu trở thành căn cứ điều hành và người dân ngày càng quen với dịch vụ trực tuyến, thì cùng một vị trí công việc sẽ đòi hỏi bộ năng lực hoàn toàn mới.
Một viên chức làm văn phòng không chỉ cần soạn thảo văn bản đúng thể thức, mà còn cần biết quản lý văn bản điện tử, khai thác chữ ký số, chuẩn hóa dữ liệu, theo dõi tiến độ xử lý trên hệ thống. Một viên chức tại bộ phận một cửa không chỉ cần nắm quy trình thủ tục, mà còn phải hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán số và tra cứu tình trạng hồ sơ. Một cán bộ làm công tác tổ chức, nhân sự không chỉ quản lý lý lịch, quyết định, bằng cấp, mà còn phải hiểu hồ sơ điện tử, dữ liệu vị trí việc làm, tiêu chí đánh giá và bảo mật thông tin cá nhân.
Vị trí việc làm sẽ kéo theo “khung năng lực số” cho từng nhiệm vụ
Quản lý theo vị trí việc làm là điểm then chốt. Khi mỗi vị trí có bản mô tả công việc và khung năng lực, năng lực công nghệ sẽ không thể nằm ngoài cấu trúc đó. Không phải tất cả công chức, viên chức đều cần trở thành chuyên gia công nghệ thông tin, nhưng hầu hết vị trí trong khu vực công đều cần năng lực số ở mức phù hợp.
Với nhóm lãnh đạo, quản lý, năng lực số thể hiện ở khả năng hiểu dữ liệu, ra quyết định dựa trên dữ liệu, lựa chọn đúng bài toán công nghệ, quản trị rủi ro và tổ chức triển khai chuyển đổi số. Với nhóm chuyên viên tham mưu, năng lực số nằm ở khả năng khai thác dữ liệu, xử lý văn bản điện tử, phân tích báo cáo, sử dụng AI để hỗ trợ tổng hợp, so sánh, rà soát chính sách. Với nhóm tiếp xúc trực tiếp với người dân, năng lực số thể hiện ở khả năng hướng dẫn, hỗ trợ, giải thích và xử lý tình huống trên môi trường dịch vụ công trực tuyến.
Điểm quan trọng là phải tránh cách hiểu máy móc rằng “học công nghệ” chỉ là học phần mềm. Trong hành chính công, học công nghệ trước hết là học cách làm việc mới: làm việc trên dữ liệu, phối hợp trên nền tảng số, đo lường bằng kết quả, phản hồi nhanh hơn và phục vụ người dân thuận tiện hơn.
Năng lực số trong khu vực công không chỉ là biết sử dụng máy tính. Đó là năng lực hiểu quy trình công vụ trong môi trường số, biết khai thác dữ liệu đúng mục đích, biết dùng công nghệ có trách nhiệm và biết cải tiến chất lượng phục vụ Nhân dân.
AI đang chuyển từ công cụ thử nghiệm thành năng lực làm việc mới
Các báo cáo quốc tế gần đây cho thấy AI đang được nhiều chính phủ sử dụng trong thiết kế, cung cấp và cải thiện dịch vụ công. AI có thể hỗ trợ tự động hóa tác vụ lặp lại, phân loại hồ sơ, trả lời câu hỏi thường gặp, hỗ trợ điền biểu mẫu, phát hiện bất thường, dự báo nhu cầu dịch vụ và tổng hợp phản ánh của người dân. Những ứng dụng này rất gần với công việc hằng ngày của các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập và trung tâm phục vụ hành chính công.
Tuy vậy, AI không tự tạo ra hiệu quả nếu đội ngũ công vụ không được chuẩn bị. Nhiều quốc gia đã nhận ra rằng điểm nghẽn lớn nhất không chỉ là thiếu phần mềm hay hạ tầng, mà là thiếu kỹ năng, thiếu dữ liệu chất lượng, thiếu quy trình kiểm soát rủi ro và thiếu năng lực triển khai trong đội ngũ. Đây cũng là bài học quan trọng cho Việt Nam khi thúc đẩy chính quyền số, đô thị thông minh, dữ liệu dân cư, dịch vụ công trực tuyến và cải cách thủ tục hành chính.
Đối với công chức, viên chức, AI nên được tiếp cận như một trợ lý nghiệp vụ, không phải một “cỗ máy thay thế” con người. AI có thể giúp soạn đề cương báo cáo, tóm tắt văn bản dài, gợi ý cấu trúc kế hoạch, rà soát lỗi diễn đạt, xây dựng câu hỏi khảo sát, phân nhóm phản ánh kiến nghị hoặc hỗ trợ tạo hướng dẫn thủ tục dễ hiểu hơn cho người dân. Nhưng quyết định cuối cùng, trách nhiệm pháp lý, tính chính xác và đạo đức công vụ vẫn thuộc về con người.
Năng lực số và AI đang trở thành một phần quan trọng trong chuẩn năng lực mới của công chức, viên chức
Những năng lực công nghệ cần được ưu tiên trong khu vực công
Để chính sách mới đi vào thực chất, việc bồi dưỡng công chức, viên chức cần chuyển từ đào tạo chung chung sang đào tạo theo vị trí việc làm. Mỗi nhóm vị trí cần một bộ năng lực khác nhau, nhưng có một số năng lực nền tảng cần được ưu tiên rộng rãi trong toàn khu vực công.
| Nhóm năng lực | Nội dung cần học | Giá trị đối với công vụ |
|---|---|---|
| Năng lực số nền tảng | Văn bản điện tử, chữ ký số, dịch vụ công trực tuyến, quản lý hồ sơ số | Giảm phụ thuộc giấy tờ, tăng tốc độ xử lý và minh bạch tiến độ |
| Năng lực dữ liệu | Nhập liệu chuẩn, làm sạch dữ liệu, phân tích bảng tính, trực quan hóa báo cáo | Hỗ trợ ra quyết định dựa trên bằng chứng, giảm sai sót trong tham mưu |
| Năng lực AI ứng dụng | Tóm tắt văn bản, hỗ trợ soạn thảo, phân loại phản ánh, tạo biểu mẫu, kiểm tra logic nội dung | Tăng năng suất, giảm việc lặp lại, nâng chất lượng sản phẩm công vụ |
| Năng lực an toàn thông tin | Bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện rủi ro, kiểm soát chia sẻ tài liệu | Bảo đảm kỷ luật công vụ, bảo vệ niềm tin của người dân |
| Năng lực truyền thông số | Kiểm chứng thông tin, ứng xử mạng xã hội, giải thích chính sách trên nền tảng số | Hạn chế rủi ro phát ngôn sai lệch, tăng hiệu quả truyền thông chính sách |
Bảng trên cho thấy học công nghệ trong khu vực công không nên dừng ở việc “biết dùng công cụ”. Điều quan trọng hơn là biến công nghệ thành năng lực giải quyết công việc. Một khóa học Excel nâng cao sẽ có giá trị hơn nếu gắn với báo cáo cải cách hành chính. Một khóa học AI sẽ thiết thực hơn nếu người học biết dùng AI để soạn thông báo, xây dựng quy trình, kiểm tra văn bản hoặc tạo bộ câu hỏi hướng dẫn người dân. Một khóa học an toàn thông tin sẽ hiệu quả hơn nếu gắn với tình huống rò rỉ dữ liệu hồ sơ công dân, chia sẻ nhầm tài liệu nội bộ hoặc sử dụng công cụ AI công cộng không đúng quy định.
Hồ sơ điện tử và định danh cá nhân sẽ làm thay đổi quản trị nhân sự công
Một điểm rất đáng chú ý trong nhóm chính sách mới là xu hướng số hóa hồ sơ cán bộ, công chức, viên chức. Khi số định danh cá nhân được sử dụng như mã hồ sơ điện tử, công tác quản lý nhân sự công sẽ ngày càng dựa trên dữ liệu thống nhất, có khả năng liên thông và cập nhật theo thời gian thực.
Điều này mở ra cơ hội lớn để quản trị đội ngũ minh bạch hơn. Quá trình đào tạo, bồi dưỡng, bổ nhiệm, đánh giá, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện chế độ chính sách có thể được theo dõi trên nền tảng số. Nhưng đi cùng cơ hội là yêu cầu rất cao về chất lượng dữ liệu. Nếu dữ liệu đầu vào sai, thiếu, trùng lặp hoặc không được cập nhật, hệ thống điện tử sẽ chỉ làm cho sai sót lan nhanh hơn.
Vì vậy, các bộ phận tổ chức cán bộ, nội vụ, văn phòng và quản trị nhân sự trong đơn vị sự nghiệp công lập cần được ưu tiên đào tạo sâu về dữ liệu nhân sự. Đây không phải việc kỹ thuật đơn thuần, mà là nền tảng cho quản trị công hiện đại. Một đơn vị không nắm chắc dữ liệu đội ngũ sẽ rất khó đánh giá đúng năng lực, bố trí đúng người, xây dựng kế hoạch đào tạo đúng nhu cầu và triển khai vị trí việc làm một cách thực chất.
Truyền thông số và trách nhiệm phát ngôn trở thành kỹ năng bắt buộc
Luật Viên chức 2025 bổ sung các yêu cầu liên quan đến trách nhiệm ứng xử, phát ngôn và không đăng tải, phát tán thông tin sai lệch ảnh hưởng đến uy tín của đất nước, địa phương, cơ quan, đơn vị. Đây là điểm cần được nhìn trong bối cảnh môi trường truyền thông số ngày càng phức tạp, nơi một bài đăng cá nhân, một bình luận thiếu kiểm chứng hoặc một tài liệu chia sẻ sai nơi có thể tạo ra rủi ro công vụ.
Công chức, viên chức hiện nay không chỉ làm việc trong phòng họp, văn bản và hồ sơ. Họ còn hiện diện trên mạng xã hội, nhóm trao đổi trực tuyến, hệ thống phản ánh kiến nghị, cổng dịch vụ công và các nền tảng tương tác với người dân. Vì vậy, năng lực truyền thông số cần trở thành một phần của chương trình bồi dưỡng công vụ.
Năng lực này bao gồm khả năng kiểm chứng thông tin, nhận diện tin giả, hiểu giới hạn phát ngôn cá nhân liên quan đến công vụ, biết bảo vệ dữ liệu nội bộ và biết sử dụng AI tạo sinh một cách an toàn. Đặc biệt, công chức, viên chức cần được hướng dẫn rõ: không đưa dữ liệu mật, dữ liệu cá nhân, hồ sơ công dân hoặc văn bản chưa công khai vào các công cụ AI không được cơ quan cho phép.
Từ đào tạo phong trào sang đào tạo theo vấn đề thực tiễn
Một thách thức lớn trong khu vực công là nhiều chương trình bồi dưỡng công nghệ vẫn nặng về giới thiệu khái niệm, trong khi người học cần kỹ năng xử lý công việc cụ thể. Nếu một công chức sau khóa học vẫn không biết áp dụng vào hồ sơ, báo cáo, văn bản, dữ liệu hoặc tình huống phục vụ người dân, thì chương trình đó chưa tạo ra giá trị thực chất.
Cách tiếp cận phù hợp hơn là đào tạo theo vấn đề. Thay vì mở lớp “AI cơ bản” chung cho mọi người, có thể thiết kế các chuyên đề như: AI hỗ trợ soạn thảo văn bản hành chính; AI hỗ trợ tổng hợp báo cáo cải cách hành chính; AI hỗ trợ phân tích phản ánh kiến nghị; AI hỗ trợ truyền thông chính sách; AI hỗ trợ xây dựng quy trình nội bộ; AI hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu vị trí việc làm.
Đây cũng là hướng mà AIHanhChinhCong.vn khuyến nghị các địa phương, sở ngành, xã phường và đơn vị sự nghiệp công lập nên quan tâm. Khi cần xây dựng chương trình bồi dưỡng, thiết kế quy trình ứng dụng AI hoặc chuẩn hóa năng lực số theo vị trí việc làm, các cơ quan không nên bắt đầu bằng câu hỏi “mua công cụ gì”, mà nên bắt đầu bằng câu hỏi “vấn đề công vụ nào cần cải thiện, dữ liệu nào đang có, rủi ro nào phải kiểm soát và con người cần học gì để làm tốt hơn”.
Lộ trình hành động cho cơ quan, đơn vị hành chính công
Để biến yêu cầu nâng cao năng lực công nghệ thành kết quả cụ thể, mỗi cơ quan, đơn vị có thể bắt đầu bằng một lộ trình ngắn nhưng thực chất. Trước hết, cần rà soát các vị trí việc làm và xác định nhiệm vụ nào đang chịu áp lực lớn về hồ sơ, báo cáo, dữ liệu, phục vụ người dân hoặc truyền thông chính sách. Sau đó, đơn vị cần xác định năng lực số tối thiểu cho từng nhóm vị trí, thay vì tổ chức đào tạo đại trà giống nhau.
Bước tiếp theo là lựa chọn một số bài toán nhỏ để triển khai thử nghiệm AI trong phạm vi an toàn. Ví dụ, dùng AI để hỗ trợ tóm tắt văn bản công khai, xây dựng bộ câu hỏi hướng dẫn thủ tục, tạo mẫu báo cáo nội bộ hoặc phân loại phản ánh không chứa dữ liệu nhạy cảm. Sau mỗi thử nghiệm, cần đánh giá rõ hiệu quả tiết kiệm thời gian, mức độ chính xác, rủi ro phát sinh và khả năng mở rộng.
Cuối cùng, mọi ứng dụng công nghệ trong khu vực công phải đi kèm quy chế sử dụng, phân quyền dữ liệu, trách nhiệm kiểm tra của con người và tiêu chuẩn bảo mật. AI chỉ tạo ra giá trị khi được đặt trong một hệ thống quản trị có trách nhiệm. Nếu thiếu quy trình kiểm soát, AI có thể làm tăng rủi ro sai lệch, lộ lọt dữ liệu hoặc tạo ra sự phụ thuộc máy móc.
Các chính sách có hiệu lực từ tháng 7/2026, đặc biệt là những nội dung liên quan đến quản lý viên chức theo vị trí việc làm, hồ sơ điện tử, chuyển đổi số và nghĩa vụ ứng dụng khoa học công nghệ, đang đặt ra một chuẩn năng lực mới cho khu vực công. Công chức, viên chức không thể chỉ hoàn thành nhiệm vụ bằng kinh nghiệm cũ nếu môi trường làm việc, công cụ phục vụ và kỳ vọng của người dân đã thay đổi.
Năng lực công nghệ trong hành chính công không còn là “điểm cộng”. Nó đang trở thành điều kiện để làm việc hiệu quả, phục vụ người dân tốt hơn, tham mưu chính xác hơn và thích ứng với mô hình quản trị dựa trên dữ liệu. Cơ quan nào chủ động nâng cấp năng lực số cho đội ngũ sẽ có lợi thế trong cải cách hành chính. Địa phương nào biết ứng dụng AI đúng cách sẽ rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và phục vụ thực tế. Và mỗi công chức, viên chức biết học tập liên tục sẽ có cơ hội khẳng định giá trị của mình trong nền công vụ hiện đại.
Nếu cơ quan, địa phương hoặc đơn vị của quý anh/chị đang cần xây dựng chương trình bồi dưỡng AI, chuẩn hóa năng lực số theo vị trí việc làm, thiết kế quy trình ứng dụng AI trong nghiệp vụ hành chính công hoặc xây dựng chiến lược truyền thông chuyển đổi số, AI Hành chính công có thể đồng hành theo hướng thực tiễn, an toàn, phù hợp từng cấp quản lý và từng nhóm nhiệm vụ.
