15/9/2025 (AIHanhChinhCong.vn) – Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là một khái niệm viễn tưởng mà đã trở thành một lực lượng sản xuất mới, định hình sâu sắc mọi mặt của đời sống kinh tế – xã hội đương đại. Sức mạnh to lớn của công nghệ này đang mở ra những cơ hội phát triển chưa từng có, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn vô số rủi ro khó lường, đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với sự ổn định xã hội và an ninh của mỗi quốc gia. Nhận thức rõ tính hai mặt của AI, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải tìm ra một con đường riêng, một chiến lược tổng thể để vừa khai thác tối đa tiềm năng, vừa kiểm soát hiệu quả các mối đe dọa từ công nghệ đột phá này.
AI: Lực lượng sản xuất mới và những chân trời phát triển rộng mở
Sự phát triển vũ bão của Trí tuệ nhân tạo đã khẳng định vai trò của nó như một lực lượng sản xuất với năng suất vượt trội. Tại Hội thảo khoa học: “Sức mạnh không giới hạn và những thách thức khó dự báo của trí tuệ nhân tạo (AI) – Tác động và ứng phó chính sách” diễn ra tại Hà Nội ngày 15/9, các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách đã cùng chung một nhận định: AI là chìa khóa then chốt cho sự phát triển toàn diện. Sự kiện, với sự tham dự của gần 400 đại biểu từ các cơ quan Đảng, Nhà nước, bộ, ngành, viện trường và doanh nghiệp, đã cho thấy mức độ quan tâm sâu sắc đối với tương lai của công nghệ này tại Việt Nam.
Với tầm nhìn chiến lược, Đảng đã ban hành Nghị quyết số 57, xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là con đường sống còn để đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI. Trong đó, AI được xem là công nghệ đột phá hàng đầu. Tiềm năng của AI đối với kinh tế Việt Nam là vô cùng to lớn, ước tính có thể đóng góp tới 79,3 tỷ USD, tương đương 12% GDP vào năm 2030 nếu được ứng dụng rộng rãi. Thực tế cho thấy, Việt Nam đang có những bước tiến đáng khích lệ. Hiện cả nước có hàng trăm startup về AI và học máy, xếp thứ hai tại Đông Nam Á. Khoảng 75% doanh nghiệp đã bắt đầu ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh, trong đó nhiều tập đoàn lớn xác định AI là công nghệ cốt lõi để thúc đẩy tăng trưởng và hội nhập quốc tế.
Các đại biểu tham gia phiên thảo luận tại Hội thảo
Những rủi ro tiềm ẩn và thách thức không thể xem nhẹ
Bên cạnh những cơ hội to lớn, sự trỗi dậy của AI cũng mang theo những tác động tiêu cực và rủi ro đáng báo động. Một trong những lo ngại hàng đầu là sự đe dọa đến thị trường lao động, khi tự động hóa và các hệ thống thông minh có thể thay thế con người trong nhiều lĩnh vực, tạo ra bài toán nan giải về an sinh xã hội. Nguy cơ về bất bình đẳng cũng ngày càng gia tăng, khi khoảng cách giữa những người có khả năng tiếp cận và làm chủ công nghệ và phần còn lại của xã hội ngày càng bị nới rộng.
Hơn thế nữa, các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư, bảo mật dữ liệu và xói mòn các giá trị đạo đức cũng trở nên nhức nhối. AI có thể bị lạm dụng để thu thập, phân tích và thao túng thông tin cá nhân trên quy mô lớn, gây ra những hệ lụy khôn lường. Đặc biệt, đối với an ninh quốc phòng và an ninh quốc gia, AI đặt ra những thách thức chưa từng có tiền lệ. Các cuộc tấn công mạng sử dụng AI ngày càng tinh vi, các chiến dịch thông tin sai lệch được tự động hóa, và nguy cơ về một cuộc chạy đua vũ trang công nghệ cao là hoàn toàn hiện hữu. Khi các hệ thống pháp lý hiện hành vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, việc kiểm soát và xác định trách nhiệm pháp lý trong các sự cố do AI gây ra càng trở nên phức tạp và khó khăn.
Yêu cầu cấp bách về một định hướng chiến lược dài hạn và toàn diện
Phát biểu khai mạc hội thảo, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, đã nhấn mạnh rằng AI được đánh giá là một trong những công nghệ then chốt, có khả năng làm thay đổi trật tự toàn cầu trong tương lai. [1]Do đó, việc xử lý hài hòa giữa phát triển và kiểm soát, giữa đổi mới và kỷ cương, giữa cơ hội và rủi ro là yêu cầu đang đặt ra vô cùng cấp bách. Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc chơi, nhưng cũng không thể phát triển một cách tự phát. Điều này đòi hỏi một định hướng chiến lược dài hạn, toàn diện và đồng bộ trên mọi phương diện.
Ông Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cũng khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng chính sách để Việt Nam có thể chủ động ứng phó trước sức mạnh và tốc độ phát triển kinh ngạc của AI. Mặc dù đã có những thành tựu bước đầu trong việc phát triển nguồn nhân lực, hợp tác quốc tế và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều hạn chế. Nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, hạ tầng nghiên cứu còn thiếu thốn, công nghiệp bán dẫn chưa phát triển, và mức độ đầu tư cho nghiên cứu và phát triển còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực dữ liệu lớn và tự động hóa.
Xây dựng nền tảng pháp lý và tự chủ công nghệ là con đường tất yếu
Để giải quyết những thách thức trên, việc xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc và chiến lược tự chủ về công nghệ được xem là nhiệm vụ trọng tâm. Việt Nam hiện chưa có luật chuyên ngành về AI hay công nghiệp bán dẫn, khiến các vấn đề về bảo mật dữ liệu và an ninh chưa được quản lý một cách chặt chẽ. Nhận thức rõ điều này, các nhà lãnh đạo đã và đang thúc đẩy mạnh mẽ việc hoàn thiện khung pháp lý.
Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, trong thời gian tới, Việt Nam sẽ ban hành Bộ quy tắc đạo đức AI quốc gia, được thiết kế hài hòa với các chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn phù hợp với thực tiễn trong nước. Quan trọng hơn, việc xây dựng Luật AI và cập nhật Chiến lược AI quốc gia vào cuối năm nay được coi là những bước đi mang tính nền tảng. Ông Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: “Đây không chỉ là khung pháp lý, mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn quốc gia, AI phải trở thành hạ tầng trí tuệ của đất nước, phục vụ nhân dân, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”. Các chiến lược này sẽ được xây dựng dựa trên những quan điểm cốt lõi như quản lý theo mức độ rủi ro, đề cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời đặt con người vào vị trí trung tâm. Đặc biệt, việc khuyến khích phát triển AI “Make in Vietnam” và bảo vệ chủ quyền số quốc gia, với ba trụ cột là dữ liệu, hạ tầng và công nghệ, được xác định là yếu tố chiến lược để đảm bảo sự độc lập, tự chủ.
Cuối cùng, mọi nỗ lực phát triển và ứng dụng AI tại Việt Nam đều phải quy về một mục tiêu tối thượng: AI phải phục vụ nhân dân, bảo vệ nhân dân và phát triển vì nhân dân. Đây không chỉ là một định hướng chính sách, mà còn là một la bàn đạo đức, đảm bảo rằng công nghệ dù tiên tiến đến đâu cũng luôn phụng sự các giá trị nhân văn, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, an toàn và một quốc gia thịnh vượng, hùng cường. Các kiến nghị từ hội thảo sẽ được chắt lọc, tiếp thu để tiếp tục hoàn thiện các văn kiện trình Đại hội lần thứ XIV của Đảng, định hình tương lai phát triển AI của Việt Nam trong những thập kỷ tới
TS. Nguyễn Trung Hòa TH
(Nguồn: Minh Thư – BÁO ĐIỆN TỬ TIẾNG NÓI VIỆT NAM)
