23/8/2025 (AIHanhChinhCong.vn) – Công cuộc chuyển đổi số quốc gia không còn là một khái niệm vĩ mô xa vời mà đã len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống, mà nơi thể hiện rõ nét nhất chính là bộ máy hành chính cấp cơ sở. Hình ảnh những công chức xã, phường, thị trấn ngày ngày cần mẫn bên những chồng hồ sơ, giấy tờ đang dần được thay thế bởi những thao tác nhanh nhạy trên máy tính, những hệ thống phần mềm chuyên dụng và những cuộc đối thoại trực tuyến với người dân. Họ, những công chức cơ sở, đang đứng trước một nhiệm vụ hoàn toàn mới, vừa là thách thức lớn lao vừa là cơ hội để khẳng định vai trò cầu nối không thể thiếu giữa chính quyền và người dân trong kỷ nguyên số. Họ chính là những người đang “thắp lửa” đầu tiên, trực tiếp và quan trọng nhất cho sự thành công của một chính quyền số toàn diện.
Làn sóng chuyển đổi số và yêu cầu cấp thiết về năng lực mới
Chủ trương xây dựng Chính phủ điện tử, hướng tới Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số đã được Đảng và Nhà nước xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Đặc biệt, việc triển khai Đề án 06 của Chính phủ về “Phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030” đã tạo ra một cú hích mạnh mẽ, yêu cầu một sự thay đổi toàn diện từ trung ương đến địa phương.
Trong bức tranh tổng thể đó, cấp xã, phường, thị trấn được xem là “mặt trận” tuyến đầu, là nơi trực tiếp triển khai và quyết định phần lớn sự thành bại của các chính sách. Đây là cấp chính quyền gần dân nhất, nơi mọi thủ tục hành chính đầu tiên được tiếp nhận, nơi người dân cảm nhận rõ ràng nhất sự thay đổi trong cách thức phục vụ của bộ máy công quyền. Vì vậy, việc nâng cao năng lực số cho đội ngũ công chức tại đây không chỉ là một yêu cầu mang tính xu thế mà đã trở thành một mệnh lệnh bắt buộc. Họ không thể tiếp tục làm việc theo lối mòn cũ, dựa hoàn toàn vào giấy tờ và các quy trình thủ công. Thay vào đó, họ phải trở thành những người tiên phong, làm chủ công nghệ để xử lý công việc nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn. Yêu cầu này đặt ra một bài toán lớn về việc đào tạo, rèn luyện và tự rèn luyện kỹ năng số cho một lực lượng lao động vốn đã quen với môi trường làm việc truyền thống trong nhiều năm.
Chân dung người công chức 4.0: Đa năng và đa nhiệm
Để hiểu rõ hơn về nhiệm vụ mới này, hãy nhìn vào công việc hàng ngày của những công chức cơ sở tại các địa phương đang đi đầu trong chuyển đổi số. Chị Nguyễn Thị Thu Hoài, một công chức Tư pháp – Hộ tịch tại phường Vĩnh Tuy, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, là một ví dụ điển hình. Một ngày làm việc của chị không còn đơn thuần là tiếp nhận hồ sơ giấy. Thay vào đó, nó bắt đầu bằng việc kiểm tra hệ thống Dịch vụ công trực tuyến, rà soát các hồ sơ đăng ký khai sinh, khai tử, kết hôn được người dân nộp qua mạng. Chị phải xử lý chúng trên phần mềm, thực hiện các bước ký số và trả kết quả điện tử cho công dân.
Bên cạnh công việc chuyên môn trên phần mềm, chị Hoài còn đóng vai trò như một “hướng dẫn viên công nghệ”. Chị và các đồng nghiệp thường xuyên phải trực tiếp hỗ trợ, cầm tay chỉ việc cho người dân, đặc biệt là những người lớn tuổi, cách tạo tài khoản trên Cổng dịch vụ công quốc gia, cách sử dụng ứng dụng định danh điện tử VNeID để thực hiện các thủ tục. Chị chia sẻ, ban đầu khi mới tiếp xúc với các hệ thống phần mềm, chị cũng gặp không ít bỡ ngỡ và khó khăn. Tuy nhiên, với tinh thần trách nhiệm và ý thức tự học hỏi, chị đã dần làm chủ được công nghệ. Chị còn chủ động sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Zalo để tạo các nhóm thông báo, tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, chính sách mới về thủ tục hành chính đến người dân trong khu vực một cách nhanh chóng và tiện lợi nhất.
Tương tự, tại phường Thượng Đình, quận Thanh Xuân, anh Nguyễn Ngọc Anh, công chức Văn phòng – Thống kê, cũng cảm nhận rõ áp lực và trách nhiệm trong vai trò mới. Anh cho biết, việc xử lý hồ sơ trực tuyến đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, bởi chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình nhập liệu hay thao tác cũng có thể làm chậm trễ cả một quy trình, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Điều này buộc anh và các đồng nghiệp phải không ngừng học hỏi, cập nhật kiến thức, tìm hiểu các tính năng mới của phần mềm để đảm bảo công việc luôn trôi chảy. Áp lực công việc lớn hơn, yêu cầu cao hơn, nhưng bù lại, hiệu quả và sự hài lòng của người dân chính là động lực để họ vượt qua mọi khó khăn.
Qua những câu chuyện trên, có thể thấy chân dung người công chức xã thời 4.0 đã hoàn toàn khác trước. Họ không chỉ là người thực thi công vụ mà còn là chuyên viên tư vấn, người hỗ trợ kỹ thuật và là một nhà truyền thông chính sách tại cơ sở.
Vượt qua thách thức từ quá trình tự học và đồng nghiệp hỗ trợ
Con đường để làm chủ kỹ năng số không hề bằng phẳng. Thách thức lớn nhất đến từ chính nội tại đội ngũ công chức. Nhiều người, đặc biệt là những công chức lớn tuổi, đã có thâm niên công tác hàng chục năm trong môi trường hành chính truyền thống, việc thay đổi một thói quen đã ăn sâu vào tiềm thức là vô cùng khó khăn. Sự e ngại khi tiếp xúc với công nghệ mới, những bỡ ngỡ ban đầu khi sử dụng phần mềm và tâm lý sợ sai sót là những rào cản tâm lý phổ biến.
Thêm vào đó, khối lượng công việc hàng ngày của công chức xã vốn đã rất lớn. Giờ đây, họ phải gánh thêm trách nhiệm học hỏi và triển khai các hệ thống số, đồng thời vẫn phải đảm bảo hoàn thành tốt các nhiệm vụ thường trực. Quỹ thời gian eo hẹp khiến việc tham gia các lớp tập huấn tập trung đôi khi trở nên bất khả thi.
Trong bối cảnh đó, tinh thần tự học và phương pháp “cầm tay chỉ việc” đã phát huy hiệu quả tối đa. Những công chức trẻ, có khả năng tiếp cận công nghệ tốt hơn, đã trở thành những “người thầy” bất đắc dĩ, sẵn sàng chia sẻ, hướng dẫn lại cho các đồng nghiệp lớn tuổi hơn. Môi trường làm việc tại các ủy ban nhân dân cấp xã đã hình thành một văn hóa học hỏi lẫn nhau, người biết nhiều chỉ cho người biết ít, người đi trước hướng dẫn người đi sau. Quá trình học hỏi này diễn ra ngay trong công việc hàng ngày, qua từng hồ sơ cụ thể, giúp kiến thức và kỹ năng được áp dụng ngay lập tức, trở nên dễ nhớ và thực tế hơn rất nhiều so với việc chỉ học lý thuyết. Sự kiên trì, nỗ lực tự thân của mỗi cá nhân, kết hợp với sự hỗ trợ nhiệt tình từ đồng nghiệp, đã tạo nên một sức mạnh tập thể giúp cả bộ máy cùng nhau vượt qua giai đoạn chuyển đổi đầy thử thách.
Vai trò của lãnh đạo và những trái ngọt đầu mùa
Sự chuyển mình của đội ngũ công chức cơ sở không thể thành công nếu thiếu sự quan tâm, chỉ đạo sát sao và tạo điều kiện của các cấp lãnh đạo. Ông Nguyễn Quốc Khánh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận Thanh Xuân, khẳng định rằng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tại các phường chính là lực lượng nòng cốt, quyết định sự thành công của công cuộc chuyển đổi số trên địa bàn. Nhận thức được điều này, lãnh đạo quận đã đặc biệt chú trọng đến công tác đào tạo, bồi dưỡng, tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu và thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
Những nỗ lực không mệt mỏi đó đã bắt đầu mang lại “trái ngọt”. Các số liệu thống kê là minh chứng rõ ràng nhất. Tại nhiều địa phương, tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến đã đạt mức rất cao. Ví dụ như tại quận Thanh Xuân, tỷ lệ này đã đạt trên 90%, thậm chí nhiều lĩnh vực như tư pháp, hộ tịch đạt 100%. Điều này không chỉ giúp giảm tải áp lực giấy tờ, tiết kiệm thời gian, chi phí cho cả người dân và cơ quan nhà nước, mà quan trọng hơn, nó góp phần xây dựng một nền hành chính công khai, minh bạch, hiện đại và phục vụ. Người dân có thể ngồi tại nhà để thực hiện các thủ tục, theo dõi tiến trình xử lý hồ sơ của mình và nhận kết quả một cách thuận tiện. Sự hài lòng của người dân chính là thước đo chính xác nhất cho sự thành công của chuyển đổi số.
Hành trình rèn luyện kỹ năng số của đội ngũ công chức xã, phường, thị trấn vẫn còn ở phía trước với nhiều thử thách mới. Công nghệ liên tục thay đổi, các yêu cầu về quản lý nhà nước ngày càng cao hơn. Tuy nhiên, với nền tảng đã được xây dựng, với tinh thần cầu thị, nỗ lực không ngừng và sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, có thể tin tưởng rằng họ sẽ tiếp tục là những chiến binh tiên phong, những người “thắp lửa” bền bỉ, góp phần quan trọng xây dựng thành công một quốc gia số phồn vinh và hiện đại.
TS. Nguyễn Trung Hòa TH
(Nguồn: VOV Đài tiếng nói Việt Nam)
